معره و سپس دمشق تا غزه ، همان سرنوشت بخارا و سمرقند و شهرهاى واقع در

--> و وضعيت آنها سخنانى مىگويد كه حال و روز آن زمان را نشان مىدهد . وى دربارهء بازار سه‌شنبه مىنويسد : « بازار بغداد از قديمىترين بازارهاى آن است كه بازار بزازان مىباشد » . دربارهء محله مأمونيه مىنويسد : « محله‌اى بزرگ و وسيع در بغداد است كه بين نهر المعلى و باب الازج قرار دارد » . دربارهء باب الأزج مىنويسد : محله‌اى است بزرگ در شرق بغداد كه در آن بازارها و محله‌هايى وجود دارد . دربارهء قراح ابن زرين مىنويسد : « اهل بغداد بستان را قراح مىگويند . نيز در بغداد ، تعدادى محلّه به نام قراح وجود دارد كه به نام مردى اضافه مىگردد و با آن شناخته مىشود » . سپس دربارهء قراح بن زرين مىنويسد : ( نزديكترين محله‌ها به مركز بغداد است . ) و ذكر مىكند كه محلهء مقتديه در سمت شرق ، محله مختاره ( بين باب البرز و قراح القاضى و محله مقتديه است . ) دربارهء قراح ظفر مىگويد : ( پشت محله ظفريه است . ) و دربارهء قراح قاضى مىنويسد : ( از قراح زرين كه خارج شدى ، در سمت راست ، دروازهء بزرگى است كه دروازهء قراح قاضى در سمت چپ است . سپس به قراح ابى الشحم مىرسد كه در آن دروازه‌هايى در سمت چپ و راست وجود دارد . ) و از محلهء قبيات مىنويسد : ( محله‌اى است در بغداد در پشت قراح أبي الشحم ) و محلهء بصلته تحت عنوان « بصلة » وارد شده و دربارهء آن آمده است كه : « محله‌اى است در بغداد و در سمت شرق دروازه كلواذى » . دربارهء قطيعة العجم مىنويسد : « در سمت شرقى در پايين‌ترين [ ناحيه ] شهر در بين باب الحله و باب الأزج محله‌اى بزرگ و با عظمت وجود دارد كه در آن بازارهايى وجود دارد كه گويى خود به تنهايى يك شهر است » . دربارهء ظفريه مىنويسد : « محله‌اى است در بغداد ، متصل به حريم طاهرى كه تا امروز باقى است و در آن بازارى وجود دارد » . دربارهء نهر المعلى مىنويسد كه محله‌اى است و « محدوده آن عبارت است از « عقد الجديد » تا دو كوچه‌اى كه در خيابان اصلى ساخته شده ، از طرف ريحانيين و دروازهء « نوبى » تا دروازهء « جامع القصر » به طرف دو كوچهء مزبور . در اين محله بازار و دكان‌هايى وجود دارد . و در مورد جعفريه آمده است كه : « محله‌اى بزرگ و مشهور واقع در سمت شرقى بغداد است . » و دربارهء قريّه - به تصغير - مىنويسد : « دو محله هستند در بغداد ، يكى در حريم دار الخلافه كه بزرگ است و در آن محله‌ها و بازارى وجود دارد ؛ و ديگرى در سمت غرب » . دربارهء حلبه مىنويسد : ( محله‌اى بزرگ است در بغداد در نزديكى باب الأزج ) . صاحب المراصد اين محله‌ها را بدون اين‌كه به تخريب آنها اشاره‌اى كند ذكر مىكند . علاوه بر اين تعدادى از خانه‌هاى مهم در بغداد را ذكر مىكند ( صفحه 40 - 59 ) . و كتاب ( الحوادث الجامعه ) نيز كه معاصر [ آن زمان ] بوده ، بر وجود دار الخلافه كاخ دواتدار كبير و مسجد جامع خليفه تأكيد دارد كه سوزانده شده و اصلاح آن از سر گرفته شده ، نيز مدرسه و بازار نظاميه ، و مدرسهء مستنصريه و مدرسهء تتشيه و مدارس و كاروانسراهاى ديگرى را نيز ذكر مىكند . ( صفحهء 330 - 426 ) .